سبزیجات به بخش‌های خوراکی گیاهان علفی گفته می‌شود که می‌توانند شامل برگ، ساقه، گل، ریشه، دانه و حتی بخش‌های زیرزمینی مثل غده و پیاز باشند. این مواد پرخاصیت در انواع مختلف مثل تازه، خشک، پخته، کنسرو شده یا حتی یخ‌زده مصرف می‌شوند. در این راهنما، قصد داریم به دسته‌بندی‌های مختلف سبزیجات از نظر مقاومت به دما، نوع مصرف و عمر گیاه بپردازیم.


تقسیم‌بندی سبزیجات بر اساس مقاومت به دما

سبزیجات فصل خنک

این دسته از سبزیجات تا حدودی به یخبندان و سرما مقاوم بوده و بذر آنها در دماهای پایین (۲ تا ۳ درجه سانتی‌گراد) جوانه می‌زنند. قادر به تحمل گرما نیستند و بهترین رشد را در دماهای ۱۶ تا ۱۸ درجه سانتی‌گراد دارند. اغلب این گیاهان ریشه‌های سطحی دارند و به همین دلیل به آب و تغذیه بیشتری نیاز دارند. بهترین زمان کاشت این سبزی‌ها در مناطق گرمسیر، پاییز و زمستان است. از جمله سبزیجات فصل خنک می‌توان به نعناع، تربچه، جعفری، گشنیز، اسفناج، پیازچه، کرفس، شاهی، هویج، شلغم، کاهو، چغندر لبویی و سیب‌زمینی اشاره کرد.

گروه اول: مقاوم‌ترین به سرما

این سبزیجات به سرما خیلی مقاوم‌اند و گاهی می‌توانند حتی در دماهای زیر صفر هم دوام بیاورند. سبزیجات این گروه شامل مارچوبه، تره فرنگی، کلم، پیاز، نخود فرنگی، شلغم، کلم دکمه ای، کلم قمری، اسفناج، تربچه، جعفری هستند.

گروه دوم: نیمه مقاوم به سرما

این سبزیجات مقاومت کمتری به سرما دارند و بهترین زمان کاشت این سبزی‌ها در اواخر تابستان یا اوایل پاییز است. بذر این گروه از سبزیجات در حرارتی بیش از گروه اول قادر به جوانه زدن است. از این گروه می‌توان به چغندر لبویی، کلم برگ، کاهو، سیب زمینی، کرفس، هویج اشاره کرد.

سبزیجات فصل گرم

سبزیجات این گروه برای جوانه زدن به دمایی بین ۱۰ تا ۱۵ درجه سانتی‌گراد نیاز دارند، اما در دمای ۲۴ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارند. این سبزی ها در بهار و تابستان کشت می شوند و عموماً ریشه‌های عمیق‌تری دارند که می‌توانند تا عمق ۱ تا ۲ متر در خاک نفوذ کنند. از جمله سبزیجات فصل گرم می‌توان به خیار، گوجه‌فرنگی، فلفل، بادمجان، کدو، خربزه، هندوانه اشاره کرد.

گروه اول: مقاوم به گرما

این سبزی‌ها به گرمای زیاد مقاومت دارند و به سرما حساس هستند. بذور این سبزی‌ها برای جوانه‌زنی نیاز به گرما دارند و در دمای ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را خواهند داشت. نمونه‌های این گروه عبارتند از خیار، بادمجان، بامیه، کدو مسمایی، طالبی، هندوانه، فلفل، ماش، لوبیا چشم بلبلی. 

گروه دوم: نیمه مقاوم به گرما

این سبزی‌ها به گرمای شدید حساس‌اند، اما سرما را تا حدی تحمل می کنند. بهترین زمان کاشت آنها پس از رفع خطر یخبندان است. مثال‌های این گروه شامل لوبیا سبز، گوجه‌فرنگی، سیب‌زمینی شیرین هستند.

بخش خوراکی سبزی های فصل گرم به استثنای سیب زمینی شیرین میوه یا دانه آنها است. در صورتیکه در سبزی های فصل خنک بیشتر برگ، ساقه، بخش های زیر زمینی و به طور کلی بخش های رویشی آنها خوراکی هستند (به غیر از نخود فرنگی و باقلا).

این نوع طبقه بندی مفید است ولی باید توجه داشت که حد فاصل مشخص و دقیقی بین گروه های مختلف در این نوع تقسیم بندی وجود ندارد. به عنوان مثال سبزی هایی مانند چغندر لبویی، هویج و پیاز را با توجه به اینکه سبزی های فصل خنک هستند قادر به تحمل هوای گرم بوده ولی تحت چنین شرایطی محصولی با کیفیت غیر دلخواه تولید خواهند نمود. مورد دیگر سیب زمینی است که در این گروه قرار داشته ولی قادر به تحمل یخبندان نیست. این نکته مهم را بایستی به خاطر داشت که حتی انواع مختلف یک محصول از نظر نیاز حرارتی متفاوتند.


تقسیم‌بندی سبزیجات بر اساس قسمت‌های خوراکی گیاه

سبزیجات به انواع مختلف بر اساس قسمت‌های خوراکی تقسیم می‌شوند:

  • ریشه: سبزی‌هایی که ریشه‌های آنها مصرف می‌شوند مانند چغندر، تربچه، هویج.
  • غده: سبزی‌هایی که از غده‌های آنها استفاده می‌کنیم مانند پیاز، سیر.
  • ساقه: سبزی‌هایی که ساقه‌هایشان خوراکی هستند مانند مارچوبه، سیب‌زمینی، کلم قمری، ریواس.
  • برگ: سبزی‌هایی که برگ‌هایشان مصرف می‌شوند مانند کاهو، اسفناج، شاهی، جعفری.
  • میوه: سبزی‌هایی که میوه آنها خوراکی است، به دو دسته تقسیم می‌شوند:
    میوه نارس: مانند خیار، بامیه، کدو.
    میوه رسیده: مانند بادمجان، گوجه‌فرنگی، فلفل.
  • دانه: سبزی‌هایی که دانه‌های آنها مصرف می‌شود مانند نخود فرنگی، لوبیا، ذرت.
  • گل: سبزی‌هایی که گل‌هایشان خوراکی هستند مانند کلم بروکلی، گل کلم، آرتیشو.
  • دانه غلاف‌: مثل لوبیا سبز.

البته در بعضی سبزی‌ها اندام های مختلف استفاده می شود، مثل تربچه و چغندر، کرفس، کاهو، سیر و پیازچه.


تقسیم‌بندی سبزیجات بر اساس عمر گیاه

سبزیجات از نظر عمر گیاه به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

  • یکساله: سبزی‌هایی که در یک سال به پایان عمر خود می‌رسند، مانند ریحان، تربچه، شاهی، کاهو.
  • دوساله: گیاهانی که معمولاً در سال اول رشد رویشی دارند و در سال دوم وارد فاز زایشی و گل و میوه می شوند، مثل کلم، هویج، اسفناج.
  • چندساله: سبزی‌هایی که سال‌ها به صورت مداوم می‌توانند محصول بدهند، مانند مارچوبه، ریواس، آرتیشو.

این تقسیم‌بندی‌ها به شما کمک می‌کند تا بهتر بتوانید سبزیجات مناسب برای فضای کوچک یا باغچه خود را انتخاب کنید و در نهایت از محصولات با کیفیت بهره‌مند شوید.